Kekirish (otrijka) — bu oshqozonda to‘plangan havoning og‘iz orqali chiqarilishidir. Bu normal holat bo‘lishi mumkin, ammo ba’zan kekirish haddan tashqari ko‘payib ketsa, ma’lum bir sog‘liq muammolaridan darak berishi mumkin. Kekirishning asosiy sabablari quyidagicha:
1. Ovqat hazm qilish jarayonida havo yutib qo‘yish (aerofagiya):
Odatda, kekirish inson ovqatlanish yoki ichimlik iste’mol qilish vaqtida havo yutib qo‘yishi natijasida sodir bo‘ladi. Bu havo oshqozonga to‘planadi va uni chiqarish uchun kekirish yuz beradi.
• Tez ovqatlanish yoki gaplashib ovqatlanish.
• Gazli ichimliklar iste’mol qilish (koka-kola, gazlangan suvlar).
• Ovqatni yaxshi chaynamaslik.
2. Oshqozon-ichak kasalliklari:
Kekirish ba’zi oshqozon-ichak muammolarining belgisi bo‘lishi mumkin:
• Gastroezofageal reflyuks kasalligi (GERB) – bu holatda oshqozondan kislota va ozuqalar qaytib, shilliq qavatni zararlaydi va bu kekirishga olib keladi.
• Gastrit – oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishi kekirish va oshqozonda og‘riq hissini paydo qiladi.
• Diafragma churrasi – oshqozonning bir qismi diafragma orqali yuqoriga ko‘tarilishi va bu kekirishni keltirib chiqarishi mumkin.
3. Ovqatlar va ichimliklar:
Ayrim ovqatlar va ichimliklar kekirishga sabab bo‘lishi mumkin:
• Gazli ichimliklar – uglerod dioksidi to‘planishi tufayli ko‘proq havo chiqaradi.
• Tuzlangan yoki kislotaga boy ozuqalar – oshqozon kislotasini oshirishi mumkin.
• Fast-fud – tez hazm bo‘lmaydigan, yog‘li va tuzli ozuqalar ham kekirishga sabab bo‘ladi.
4. Ruhiy omillar:
• Stress yoki asabiylik – bu holatda inson ko‘proq havo yutib qo‘yadi va bu kekirishni keltirib chiqaradi.
• Anoreksiya yoki bulimiya – ozuqani qabul qilmaslik yoki ortiqcha qabul qilish kekirish bilan birga bo‘lishi mumkin.
5. Dorilar ta’siri:
Ayrim dori-darmonlar ham oshqozon kislotasi yoki qon aylanishiga ta’sir qilib, kekirishga olib kelishi mumkin.
6. Tibbiy asoratlar:
• Gastroparez – oshqozon harakatlarining sustlashishi ovqatning hazm qilinishida qiyinchilik tug‘diradi, bu ham kekirishga olib kelishi mumkin.
• Pankreatit va o‘t pufagi kasalliklari – bu holatlar hazm jarayonini buzadi va havo yutishni kuchaytirishi mumkin.
Kekirishni kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar:
• Ovqatlanish paytida tez gaplashmaslik va havo yutib qo‘ymaslik.
• Gazli ichimliklar va kislotali ozuqalarni cheklash.
• Ovqatni yaxshilab chaynash va kichik qismlarda iste’mol qilish.
• Stress va tashvishni kamaytirish.
Agar kekirish haddan tashqari ko‘p va nojo‘ya alomatlar bilan birga yuz berayotgan bo‘lsa (og‘riq, ko‘ngil aynishi, qiyin nafas olish), shifokorga murojaat qilish kerak, chunki bu jiddiy oshqozon yoki ichki organ muammolaridan dalolat berishi mumkin.
