
Bosh aylanishi nimadan bo‘ladi va qaysi shifokorga murojaat qilish kerak?
Bosh aylanishi — poliklinika va tibbiyot markazlariga murojaat qilish bo‘yicha eng ko‘p uchraydigan alomatlardan biridir. Ko‘pchilik insonlar bosh aylanishi deganda qon bosimining o‘ynashini yoki oddiy charchoqni tushunishadi. Biroq bu shikoyat ortida quloq ichidagi mayda kristallar siljishidan tortib, o‘tkir qon-tomir xastaliklarigacha bo‘lgan jiddiy patologiyalar yotishi mumkin.

Bosh aylanishi nimadan bo‘ladi va qaysi shifokorga murojaat qilish kerak?

Atrof aylanayotgandek bo‘lish, hush ketishi va chayqalish: ularning farqi nimada?
Tibbiyotda bosh aylanishi ikkita yirik guruhga ajratiladi:
- Tizimli (haqiqiy / vestibulyar) bosh aylanishi
Bu holatda inson atrofidagi buyumlar xuddi charxpalakdek aylanayotganini yoki o‘zi fazoda aylanib ketayotganini aniq his qiladi.- Mazkur jarayon muvozanat apparati — ichki quloq yoki miyadagi vestibulyar markazlarning shikastlanishidan kelib chiqadi.
- Unga ko‘pincha quloqda shovqin, eshitish pasayishi, kuchli ko‘ngil aynishi va qayt qilish hamrohlik qiladi.
- Notizimli bosh aylanishi va muvozanat buzilishi
- Muvozanat buzilishi: Atrof aylanmaydi, lekin yurish vaqtida mast odamdek chayqalish, oyoq ostida yer qimirlayotgandek tuyulish paydo bo‘ladi (bunday belgilarda nevrologik ko'rik zarur bo'lishi mumkin).
- Hushdan ketish oldi holati (presinkope): Ko‘z oldi qorong‘ilashishi, sovuq ter bosishi va oyoq-qo‘llarda mador qolmasligi bilan kechadi (ko‘pincha yurak-qon tomir faoliyatiga bog‘liq). Tana holatini aniqlash uchun laboratoriya tekshiruvlari tayinlanadi.
- Psixogen bosh aylanishi: Agar bosh aylanishiga doimiy ichki qo‘rquv, yurak urib ketishi, havotir va vahima qo‘shilsa, bu asab tizimi zo‘riqishi bilan bog‘liq bo‘lib, ko‘pincha vahima xurujlari (panik ataka) zaminida rivojlanadi. Tiklanishda fizioterapiya muolajalari ham yordam beradi.
Boshni burganda yoki to‘shakda o‘girilganda paydo bo‘ladigan bosh aylanishi (DPGV)
Agar bosh aylanishi aynan to‘shakda bir yondan ikkinchi yonga o‘girilganda, boshni tepaga ko‘targanda yoki pastga egilganda birdaniga shiddatli boshlansa, bu — Yaxshi sifatli pozitsion paroksizmal bosh aylanishi (DPGV) hisoblanadi.
Uning sababi nima?
Ichki qulog‘imizda muvozanatni his qiluvchi maxsus mikroskopik kalsiy kristallari — otolitlar joylashgan. Ular o‘z o‘rnidan ko‘chib, ichki quloqning yarim doira kanallariga tushib tiqilib qoladi. Bosh qimirlaganda bu kristallar siljib, asab tolalarini kuchli qo‘zg‘atadi va miyaga xato signal beradi. Natijada bir necha soniyadan bir daqiqagacha davom etadigan kuchli bosh aylanishi yuzaga keladi. Ushbu kasallik dorilarsiz, maxsus shifokor mashqlari (manevrlar) yordamida tez va oson davolanadi.
Qaysi belgilar insult yoki shoshilinch holatdan darak beradi?
Quyidagi "qizil bayroqchalar" kuzatilsa, hech qanday daqiqani boy bermasdan darhol 103 tez tibbiy yordamni chaqirish shart:
- Bosh aylanishi bilan birga yuz qimirlamay qolishi, lab qiyshaysa;
- Bir tomonlama qo‘l yoki oyoqda to‘satdan holsizlik, quvvatsizlik yoki uvishish paydo bo‘lsa;
- Nutq buzilsa, gapirish yoki boshqalar gapini tushunish qiyinlashsa;
- Ikkitadan ko‘rish, qattiq qayt qilish, yurishning keskin izdan chiqishi yoki hushdan ketish yuz bersa (shoshilinch bemorlar zudlik bilan statsionar sharoitida yoki ambulator nazorat ostida mutaxassislar qaroviga olinishi lozim).

Bosh aylanganda qaysi shifokorga borish kerak: Nevrolog, LOR yoki Kardiolog?
Bosh aylanishi kuzatilganda birinchi navbatda shifokor-nevropatolog ko‘rigiga borish kerak.
- Nevrolog: Bosh miya qon aylanishi, nerv tolalari holati va reflekslarni to‘liq baholaydi.
- LOR (Otorinolaringolog): Agar muammo ichki quloq, Menyer kasalligi yoki otolitlarning siljishiga borib taqalsa, nevrolog tavsiyasi bilan LOR mutaxassisi jalb etiladi.
- Kardiolog: Qon bosimi keskin tushib-chiqqanda, puls sekinlashganda yoki aritmiyalarda yurak holatini tekshirish uchun kardiologga yo‘naltiriladi.
Qanday tekshiruvlar talab qilinadi?
Aniq tashxis qo‘yish uchun tekshiruv bosqichma-bosqich o‘tkaziladi:
- Birlamchi tekshiruv: qon bosimini o‘lchash, nevrologik status va vestibulyar testlar (masalan, Diks-Hollpayk testi);
- Zarur holatlarda: bosh miya tomirlari holati va o‘tkir qon aylanish buzilishlarini inkor etish uchun MRT yoki MSKT tekshiruvlari tayinlanadi.
Davolash tamoyillari
Bosh aylanishini davolash uning tub sababini yo‘qotishga (etiopatogenetik terapiya) asoslanadi:
- Agar sabab ichki quloqdagi otolitlar (DPGV) bo‘lsa — maxsus tiklovchi manevrlar (Epli usuli) o‘tkaziladi.
- Agar sabab qon-tomir yoki insult oqibatlari bo‘lsa — miya qon aylanishini tiklovchi va tomir tonusini yaxshilovchi dorilar beriladi.
- Agar sabab neyroinfeksiya yoki yallig‘lanish bo‘lsa — yallig‘lanishga qarshi maxsus terapiya qilinadi.
Ko‘p beriladigan savollar (FAQ)
- Bosh aylanishini uy sharoitida qon bosimi dorisi bilan bosish to‘g‘rimi?
Agar sabab ichki quloq yoki DPGV bo‘lsa, qon bosimi dorilari hech qanday foyda bermaydi, aksincha bosimni tushirib ahvolni og‘irlashtirishi mumkin. - Yotganda bosh aylanishi qancha vaqtda tuzaladi?
Pozitsion bosh aylanishi tajribali nevropatolog tomonidan o‘tkazilgan 1–2 ta to‘g‘ri reabilitatsiya mashqi orqali o‘sha kunning o‘zidayoq to‘liq bartaraf etilishi mumkin.
Bosh aylanishi hayot sifatini tushirishiga yo‘l qo‘ymang — qabulga yoziling!
To‘g‘ri tashxis va tezkor davo choralari uchun mutaxassis ko‘rigidan o‘ting. Quyidagi formaga ma’lumotlaringizni qoldiring — klinikamiz mutaxassislari siz bilan bog‘lanib, qulay vaqtga qabulga yozib qo‘yishadi.
- Onlayn ariza: Ism va telefon raqamingizni qoldiring, biz sizga qayta aloqaga chiqamiz
- Ish vaqti: Dushanba – Shanba (08:30 – 18:00)
- Manzil: Toshkent shahri, Chilonzor tumani, Katta Qo‘ni ko‘chasi, 13/1-uy (Hilol Med klinikasi)
- Maqola muallifi va tibbiy ekspert: Xamidov Abdulaxad Abdusattorovich — Hilol Med klinikasi shifokor-nevropatologi, neyropsixolog.
- Shifokor qabuliga onlayn yozilish

Maqolalar
Sog'lig'ingizdagi muammoga xaqiqiy yechim qidirayabsizmi, unda xoziroq bizning professional jamoamizga murojat qiling.
Foydali ma’lumotlar:
Manzil va aloqa:
Toshkent sh.,
Chilonzor tumani,
Katta Qani ko'ch.,
13/1
hilolmedcenter@mail.ru
© Hilol med — Repid Agency tomonidan ishlab chiqilgan.






























































